સંયુકત પર્યાવરણ સહમતીઓનો રસાયણોનાં વિશ્વ વ્યાપાર ઉપર મર્યાદા લાવવાનાં હથીયાર તરીકે ઉપયોગઃ (M. E. A – Multilateral Environment Agreements)

વિશ્વનાં રસાયણોને લગતો વ્યાપાર કૃષી વ્યાપાર કરતાં ઘણો મોટો છે. અનેક દેશોને જોડતી-સંયુકત પર્યાવરણ સહમતીઓ કે જેમાં સ્ટોકહોમ કન્વેન્સન, રોટેરડેમ કન્વેન્સનનો સમાવેશ થાય છે તે યુરોપીયન યુનીયનનાં હાથમાં એક જંતુનાશકનાં ઉપયોગને ચાલુ રાખવા દેવાનાં કે મર્યાદીત કરવાનાં અને જંતુનાસકના વ્યાપાર ઉપર ખતરો ઉભો કરવાનાં અસરકારક હથિયાર તરીકે આવી ગયું છે.

યુરોપીયન યુનીયન જંતુનાશક પદાર્થોનું સહુથી મોટું ઉત્પાદક અને નિકાસકાર છે. યુરોપીયન યુનીયનમાં વિશ્વમાં સહુથી વઘુ – ૯૯૦ અબજ યુરોની કિમતનાં અને ૨૭૦૦૦ કર્મચારીઓને સમાવતી જંતુનાશક પદાર્થોનું ઉત્પાદન કરતી ૬૦૦ કંપનીઓ છે. યુરોપ જંતુનાશકોનાં નિકાસ વ્યાપારનો ૬૦% હિસ્સો ઘરાવે છે.
(Eurostate and 2006 data from FAO)

જે રીતે વલ્ડ ટ્રેડ ઓરગેનાઈઝેસન આબકારી જકાત ઘટાડવાનાં / નાબુદ કરવાની અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારને મર્યાદીત કરવાની અસર ઉપજાવી શકે છે તેમ સ્ટોકહોમ કન્વેન્સન અને રોટેરડેમ કન્વેન્સન જેવી સંયુકત પર્યાવરણ સહમતીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારને મર્યાદીત કરવાની અસર ઉપજાવી શકે તેવી નવી સહમતીઓ બની રહી છે. યુરોપીયન યુનીયન ચાલાકી પૂર્વક કોઈ રસાયણનો વ્યાપારને મર્યાદીત કરવા કે અટકાવવા માટે પસંદગી કરીને તેને નિશાન બનાવો છે. યુરોપીયન યુનિયનનાં પસંદગી કરવા માટેના માપદંડ કઈક નીચે પ્રમાણે લાગે છ

અમેિરકા આ સંઘીમા ભાગ લેતુ ન હોવાથી યુરોપની આ બાબતમાં પડકારી ન શકાય તેવી એક હથ્થુ – સત્તા ચાલે છે. યુરોપીયન યુનિયનને પોતાની મરજી પ્રમાણે માહિતી એકઠી કરવાની અને વૈજ્ઞાનીક સામાયીકોમાં પ્રસિઘ્ઘ કરવાની વિશિષ્ટ આવડત અંગે વિશ્વાસ છે અને તેનો તે સમજૂતી કરતી વખતે ભાર પૂર્વક ઉપયોગ પણ કરે છે. આ ઉપરાંત યુરોપીયન પોતાના વતી આવા હુમલા કરવા માટે ચળવળીયા પર્યાવરણવાદીઓને આ સમિતીઓની બહાર રહીને આર્થીક સહીત વિવિઘ પ્રકારની મદદ પણ કરે છે.

યુરોપીયન યુનીયનની આ અતિ અગત્યનાં રસાયણ અંગેની સમિતીઓમાં યુરોપની બહારનાં દેશો જેવા કે ભારત અને ચીન જેવા રસાયણ ઉધ્યોગમા અને નિકાસમાં સૂક્ષ્મ હિસ્સો ઘરાવતા દેશો ઉપર મીટીંગ દરમ્યાન થતી દાદાગીરી પણ નિર્ણાયક બનતી હોય છે.

યુરોપીયન યુનીયનનું અત્યારનું ધ્યેય એન્ડોસલ્ફાનનાં વ્યાપારને મર્યાદીત કરવાનું અને અટકાવવાનું છે.
સ્ટોકહોમ કન્વેન્સનમાં બનેલી અત્યાર સુઘીની ઘટનાં સુચવે છે કે લેવામાં આવેલા નિર્ણય વૈજ્ઞાનિક આઘાર ઘરાવતા પણ નથી અને પારદર્શક પણ નથી. શરમજનક રીતે કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીઓ અકળાવનારી છે. ઉદાહરણ તરીકે સ્ટોકહોમ કન્વેન્સનની છેલ્લી મીટીગમાં – (POPRC – 4) યુરોપીયન યુનીયન દ્વારા રજુ કરવામાં આવેલ દસ્તાવેજની સમીક્ષા યુરોપીયન યુનીયનનાં એક સભ્ય દેશ દ્વારા જ કરવામાં આવી હતી, (સ્વ-સમીક્ષા) અને તેમાં દર્શાવેલી બાબતોને ૧૦ મીનીટનાં સમયમાં યોગ્ય ઠેરવી દેવામાં આવી હતી. કેટલાક દેશો દ્વારા કરવામાં આવેલો કાર્યવાહીની અવગુણ અને ન્યાયીક યોગ્યતાનો વિરોઘ અર્થહીન બની ગયો હતો.

હવે પછીની સભ્ય દેશોની મીટીંગમાં કે જેઓ આ સંગઠનને યુરોપીયન યુનીયન દ્વારા થઈ રહેલા અઘટીત ઉપયોગથી બચાવવા માંગે છે છિષ્ઠી તેમણે યુરોપીયન યુનીયનનાં દોરીસંચારથી લેવાયેલા POPRC – 4 નાં નિર્ણયોની પણ સમીક્ષા કરવી જોઈએ, અને આવા આઘીપત્ય ભોગવતા યુરોપીયન યુનીયન અને W T O જેવા સંગઠનો દ્વારા અગાઉથી પ્રસ્થાપીત સંયુકત પર્યાવરણ સહમતીઓનાં (MEAs) રાસાયણીક પદાર્થનાં વિનીમયને લગતા નિયમો સામે સુરક્ષાના પગલાં સામેલ કરવા પડશ